اینجا بیاموزید، تا در لحظه‌های مهم درست عمل کنید
آموزش‌های ساده و مبتنی بر منابع معتبر برای بیماران و همراهان؛ از کمک‌های اولیه تا مراقبت بعد از ترخیص، با تمرکز ویژه بر مصدومان تروما.
همه آموزش‌ها (۹۳ مورد)
آسیب دست و کمک به عضو قطع‌شده
آسیب دست و قطع انگشت اورژانس است؛ نحوه نگهداری عضو قطع‌شده و زمان رسیدن به بیمارستان روی امکان جوش‌خوردن آن اثر دارد.
برداشتن طحال: واکسن‌ها و پیشگیری از عفونت
بدون طحال، بدن در برابر بعضی باکتری‌ها آسیب‌پذیرتر است و عفونت می‌تواند سریع و شدید پیش برود. واکسن‌ها و اقدام سریع در تب مهم‌ترین راه‌های پیشگیری‌اند.
پس از ICU: ضعف جسمی، حافظه و روان (PICS) برای بیمار و خانواده
بسیاری از بیماران پس از ICU ماه‌ها ضعف، کندی ذهن و ترس را تجربه می‌کنند؛ این طبیعی و قابل‌درمان است و خانواده هم ممکن است دچار آن شود.
پیوند پوست و مراقبت از محل دهنده
برای موفقیت پیوند، ثابت ماندن پانسمان و عدم تماس یا کشش در چند روز اول بسیار مهم است.
تزریق خون و فرآورده‌های خونی
تزریق خون یک درمان نجات‌دهنده است و با چند مرحله کنترل ایمنی انجام می‌شود. هر نشانه غیرعادی در حین تزریق باید فوراً گزارش شود.
تغذیه با لوله (بینی‌معده‌ای یا گاستروستومی)
تغذیه با لوله ایمن و مؤثر است، به شرط سر بالا، شست‌وشوی لوله و رعایت بهداشت.
سوند ادراری: مراقبت و پیشگیری از عفونت
سوند ادراری ابزاری موقتی است و هر روز اضافه ماندن آن خطر عفونت را بالا می‌برد.
کاتتر ورید مرکزی و رگ‌های مرکزی
کاتتر مرکزی راه نجات‌دهنده‌ای برای دارو و مایع است، ولی در صورت آلودگی می‌تواند به عفونت خون منجر شود.
کشش (تراکشن) استخوان
کشش استخوان را در راستای صحیح نگه می‌دارد تا جراحی یا جوش‌خوردن امکان‌پذیر شود. دست‌کاری وزنه‌ها و طناب ممنوع است.
مثانه و روده پس از آسیب نخاعی
پس از آسیب نخاع، مثانه و روده ممکن است کنترل خود را از دست بدهند. با برنامه منظم می‌توان از عفونت، خیس‌شدگی و یبوست جلوگیری کرد.
مچ‌بند هویتی و تطبیق صحیح بیمار
شناسایی دقیق بیمار پیش از دارو، خون، نمونه و جراحی از خطاهای فاجعه‌بار جلوگیری می‌کند.
مراقبت از بخیه و زمان کشیدن آن
رعایت خشکی و تمیزی در ابتدا و زمان‌بندی کشیدن بخیه، ظاهر و استحکام زخم را تعیین می‌کند.
مراقبت از درن جراحی
درن مایع و خون اضافی را از محل جراحی خارج می‌کند. مراقبت درست آن از عفونت و جمع‌شدن خون جلوگیری می‌کند.
مراقبت از کلار گردن
کلار برای ثابت نگه داشتن گردن است. استفاده نادرست یا پوست تحت فشار می‌تواند زخم ایجاد کند.
مراقبت پس از قطع عضو و درد خیالی
پس از قطع عضو، مراقبت از محل، پیشگیری از جمع‌شدگی مفصل، کنترل درد خیالی و حمایت روانی با هم بهبودی را می‌سازند.
آسیب ستون فقرات و نخاع: روزهای اول
در مشکوک بودن به آسیب ستون فقرات، حرکت‌دادن اشتباه می‌تواند آسیب را بدتر کند. تیم درمان تا اطمینان از ثبات ستون فقرات، بیمار را ثابت نگه می‌دارد.
آسیب سر: راهنمای بیمار و همراه
پس از ضربه به سر، وضعیت بیمار در ساعت‌های اول ممکن است تغییر کند. همراه آگاه‌ترین ناظر است؛ این برگه می‌گوید چه چیزهایی را ببینید و کی خبر بدهید.
آسیب شکم و مراقبت پس از لاپاراتومی
پس از جراحی شکم، بازگشت حرکات روده، کنترل درد، مراقبت از زخم و پرهیز از فشار به شکم مهم‌ترین موضوعات‌اند.
آمادگی قبل از عمل جراحی
آمادگی درست پیش از جراحی خطر عوارض، لغو عمل و اضطراب را کم می‌کند.
اتاق ایزوله: چرا و چه باید کرد؟
ایزولاسیون برای محافظت از بیمار، همراه و دیگران است و به معنای «بیماری وحشتناک» نیست. رعایت دقیق قواعد مهم‌ترین نقش خانواده است.
استفاده ایمن از عصای زیر بغل و واکر
عصا و واکر اگر درست تنظیم و استفاده نشوند باعث سقوط یا آسیب اعصاب زیر بغل می‌شوند.
الکل و مواد: غربالگری و کمک
بسیاری از مصدومان ترومایی با مصرف الکل یا مواد آسیب می‌بینند. غربالگری و مداخله کوتاه می‌تواند از تکرار حادثه جلوگیری کند.
ایمنی ترافیک: کمربند، کلاه و موتورسیکلت
تصادف‌های جاده‌ای علت اصلی مراجعه مصدومان ترومایی هستند. رعایت چند قاعده ساده تا حد زیادی خطر مرگ و آسیب شدید را کم می‌کند.
ایمنی دارو: بیمار و همراه
خطای دارویی یکی از شایع‌ترین خطاهای پزشکی است. بیمار و همراه می‌توانند با چند سؤال ساده به ایمنی کمک کنند.
برخاستن و راه رفتن زودهنگام بعد از عمل
حرکت زودهنگام و ایمن، خطر لخته، ذات‌الریه، یبوست و ضعف را کم می‌کند؛ ولی با کمک و پله‌پله.
بهبودی بعد از ضربه مغزی و بازگشت به فعالیت
بعد از آسیب سر، بهبودی تدریجی است. استراحت کنترل‌شده و بازگشت پله‌ای به فعالیت ایمن‌تر از شتاب‌زدگی است.
بهداشت دست: پنج موقعیت
دست‌ها اصلی‌ترین راه انتقال عفونت‌های بیمارستانی‌اند. شست‌وشوی درست و به‌موقع ساده‌ترین و مؤثرترین اقدام است.
پانسمان زخم در منزل
تمیزی، پوشش مناسب و بازبینی منظم، شانس عفونت را به‌شدت کم می‌کند.
پس از جراحی تثبیت شکستگی (پلاک، پیچ، میله)
پس از جراحی تثبیت، رعایت دقیق محدودیت وزن، مراقبت زخم و حرکت‌دادن مفاصل بهبودی را سریع‌تر و عوارض را کمتر می‌کند.
پشتیبانی از خانواده در خبر ناگوار و سوگ
دریافت خبر ناگوار یا از دست دادن عزیز شوک بزرگی است. حمایت همدلانه، اطلاعات روشن و فرصت سوگواری به خانواده کمک می‌کند.
پیشگیری از حوادث کودکان
بیشتر آسیب‌های کودکان قابل پیشگیری است: سقوط، سوختگی، غرق‌شدگی، مسمومیت و تصادف.
پیشگیری از زخم فشاری (زخم بستر)
زخم فشاری در چند ساعت شروع می‌شود، اما ماه‌ها طول می‌کشد تا خوب شود. پیشگیری بسیار ساده‌تر از درمان است.
پیشگیری از سقوط در بیمارستان
سقوط شایع‌ترین حادثه بیماران بستری است و می‌تواند با شکستگی یا خونریزی مغزی همراه شود. همکاری بیمار و همراه بهترین پیشگیری است.
پیشگیری از عفونت محل جراحی
عفونت محل جراحی قابل پیشگیری است. اقدامات پیش از عمل، حین عمل و بعد از آن همه مهم‌اند.
پیشگیری از لخته (ترومبوز ورید عمقی و آمبولی ریه) در بیماران ترومایی
بیماران ترومایی به‌دلیل بی‌حرکتی، جراحی و آسیب عروق در خطر بالای لخته هستند. پیشگیری هدفمند جان‌نجات‌دهنده است.
ترک سیگار و قلیان
ترک سیگار بهبود زخم و استخوان را سرعت می‌دهد، عوارض جراحی را کم می‌کند و مهم‌ترین اقدام سلامت‌محور است.
تروما در بارداری
مادر باردار مصدوم دو بیمار دارد: مادر و جنین. حتی ضربه خفیف می‌تواند به جنین آسیب بزند و باید ارزیابی شود.
تشنج پس از آسیب سر و کمک به فرد دچار تشنج
تشنج پس از ضربه به سر ممکن است زودرس (هفته اول) یا دیررس باشد. همراهان باید بدانند در لحظه تشنج چه کنند و چه نکنند.
تغذیه برای ترمیم زخم و استخوان
بدن بعد از سانحه و جراحی به انرژی و پروتئین بیشتری نیاز دارد. تغذیه خوب بهبود زخم و استخوان را سرعت می‌دهد.
تمرین تنفس عمیق و اسپیرومتر تشویقی
تنفس عمیق و سرفه باعث باز ماندن کیسه‌های هوایی ریه می‌شود و خطر ذات‌الریه را کم می‌کند.
چرخاندن و جابه‌جایی ایمن بیمار با آسیب ستون فقرات
چرخش یکپارچه («لاگ‌رول») یعنی سر، شانه‌ها، کمر و لگن مثل یک تنه بچرخند. اشتباه در این کار می‌تواند آسیب عصبی را بدتر کند.
حقوق بیمار، رضایت آگاهانه و گزارش نگرانی
بیمار حق دارد بداند، انتخاب کند و بدون ترس سؤال بپرسد یا نگرانی خود را اعلام کند.
داروهای ضدانعقاد: مصرف ایمن
ضدانعقادها مانند وارفارین، هپارین، آپیکسابان و ریواروکسابان جان‌بخش‌اند، اما باید دقیق و ایمن مصرف شوند.
درد مزمن بعد از سانحه
برخی دردهای بعد از شکستگی یا جراحی بیش از ۳ ماه ادامه می‌یابند. مدیریت درد فقط دارو نیست؛ حرکت، خواب و روان نیز مهم است.
دستگاه تنفس مصنوعی (ونتیلاتور): آنچه خانواده باید بداند
ونتیلاتور تنفس را حمایت می‌کند تا بدن فرصت بهبود پیدا کند. هدف همیشه قطع آن در اولین زمان ایمن است.
دلیریوم (گیجی حاد) در ICU: پیشگیری و رفتار با بیمار
دلیریوم تغییر ناگهانی هوشیاری و تفکر است و نشانه یک مشکل جسمی؛ ناشی از «دیوانگی» نیست و معمولاً قابل‌برگشت است.
دیس‌رفلکسی اتونوم: فوریت پنهان آسیب نخاعی
در آسیب‌های نخاعی در سطح T۶ و بالاتر، یک محرک دردناک زیر محل آسیب (مثل پر بودن مثانه) می‌تواند فشار خون را ناگهان بالا ببرد. این وضعیت یک فوریت است.
راهنمای ترخیص ایمن
ترخیص شروع بهبودی در خانه است. هر چه بیمار و همراه بیشتر بدانند، احتمال بازگشت به بیمارستان کمتر است.
راهنمای همراهان بیمار بستری در ICU
ICU محیطی پر از دستگاه و صداست. خانواده‌ای که بداند چه می‌بیند، کمتر مضطرب است و بهتر می‌تواند کنار بیمار باشد.
سالمند مصدوم: نکات ویژه
سالمندان با ضربه‌های کم‌انرژی (مثل سقوط از ایستادن) هم دچار آسیب جدی می‌شوند، به‌ویژه اگر ضدانعقاد مصرف کنند.
سپسیس (عفونت خون): آگاهی همگانی
سپسیس پاسخ خطرناک بدن به عفونت است و اورژانس پزشکی محسوب می‌شود. تشخیص زودهنگام جان را نجات می‌دهد.
سندرم کمپارتمان: یک فوریت جراحی
در سندرم کمپارتمان فشار داخل عضله بالا می‌رود و جریان خون را می‌بندد. اگر ظرف چند ساعت درمان نشود، عضله و عصب آسیب دائمی می‌بینند.
شکستگی اندام: علائم هشدار که نباید نادیده گرفت
بعد از شکستگی، چند عارضه جدی (سندرم کمپارتمان، آسیب عروق و عصب، لخته، آمبولی چربی و عفونت) ممکن است رخ دهد. تشخیص زودهنگام با علائم ساده ممکن است.
شکستگی باز و پیشگیری از عفونت استخوان
در شکستگی باز، استخوان یا زخم با محیط در تماس است؛ آنتی‌بیوتیک زودهنگام، شست‌وشو و برداشتن بافت آلوده و پوشاندن زخم خطر عفونت را کم می‌کند.
شکستگی دنده‌ها
اصلی‌ترین خطر شکستگی دنده، درد زیاد و در نتیجه نفس‌های سطحی است که به ذات‌الریه منجر می‌شود. کنترل درد و تنفس عمیق، درمان واقعی است.
شکستگی لگن
شکستگی لگن می‌تواند با خونریزی قابل‌توجه و آسیب مثانه یا اعصاب همراه باشد. بعد از ثبات، حرکت تدریجی و پیشگیری از لخته و زخم فشاری اهمیت دارد.
شکستگی لگن/ران در سالمندان: جراحی زودهنگام و بازتوانی
در سالمندان جراحی در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول و حرکت از روز بعد از جراحی، مهم‌ترین عوامل بهبودی و بازگشت به خانه است.
ضربه به سر و گردن در صحنه حادثه
در حادثه‌ای که سر، گردن یا ستون فقرات آسیب دیده، حرکات غلط می‌تواند آسیب نخاعی را دائمی کند.
ضربه مغزی خفیف (کانکاشن): ترخیص و بازگشت به فعالیت
اغلب بیماران طی چند روز تا چند هفته بهبود می‌یابند، اما بازگشت زودهنگام و بی‌برنامه به فعالیت یا ورزش می‌تواند بهبودی را عقب بیندازد.
علائم خونریزی داخلی بعد از ترخیص
بعد از حادثه ممکن است خونریزی داخلی دیرهنگام رخ دهد. شناخت علائم هشدار می‌تواند جان را نجات دهد.
کزاز: چه زمانی واکسن و ایمونوگلوبولین لازم است
کزاز بیماری شدید و قابل‌پیشگیری است؛ زخم‌های آلوده (خاک، زنگ‌زدگی، گزش، له‌شدگی) در معرض خطرند.
کمک‌های اولیه سوختگی
خنک‌کردن فوری با آب جاری و پوشاندن تمیز، شدت سوختگی را کم می‌کند. بسیاری از «درمان‌های خانگی» خطرناک‌اند.
کمک‌های اولیه شکستگی و ضرب‌دیدگی
در شکستگی احتمالی، بی‌حرکتی، کنترل خونریزی و رساندن به مرکز درمانی مهم است.
کنترل خونریزی شدید (Stop the Bleed)
خونریزی شدید می‌تواند در چند دقیقه کشنده باشد. هر فردی می‌تواند با سه کار ساده جان نجات دهد.
کنترل درد: بیمار شریک درمان است
درد کنترل‌نشده جلوی تنفس عمیق، حرکت و خواب را می‌گیرد و بهبودی را عقب می‌اندازد. درد را زود و دقیق گزارش دهید.
کودک مصدوم: راهنمای والدین
کودک مصدوم تنها «بزرگسال کوچک» نیست: ترس، درد و جدایی از والدین اثر مهمی دارد و ارزیابی و دوز دارو وابسته به وزن است.
گزش حیوانات و پیشگیری از هاری
هاری پس از بروز علائم تقریباً همیشه کشنده است، اما با شست‌وشوی فوری و واکسن به‌موقع قابل‌پیشگیری است.
لوله قفسه سینه (چست‌تیوب) و سیستم درناژ
لوله سینه هوا یا خون جمع‌شده اطراف ریه را خارج می‌کند تا ریه دوباره باز شود. مراقبت درست از سیستم درناژ اهمیت زیادی دارد.
مراقبت از تراکئوستومی
تراکئوستومی یک راه هوایی در گردن است. تمیزی لوله داخلی، ساکشن و آمادگی برای اورژانس مهم‌ترین مراقبت‌هاست.
مراقبت از سوختگی در بیمارستان و پس از ترخیص
بهبود سوختگی به پانسمان صحیح، کنترل درد، تغذیه پرپروتئین، حرکت مفاصل و حمایت روانی بستگی دارد.
مراقبت از فیکساتور خارجی و محل پین‌ها
فیکساتور خارجی شکستگی را از بیرون ثابت می‌کند. عفونت محل پین شایع‌ترین عارضه است و با مراقبت منظم کاهش می‌یابد.
مراقبت از گچ و آتل
گچ یا آتل استخوان را ثابت نگه می‌دارد. خشک ماندن، بالا نگه داشتن اندام و کنترل علائم، بخش اصلی مراقبت است.
مراقبت بعد از عمل جراحی
روزهای بعد از عمل پر از کارهای کوچک مهم است: تنفس عمیق، حرکت، کنترل درد، غذا و مراقبت زخم.
مراقبت پس از جراحی مغز (کرانیوتومی/کرانیکتومی)
پس از جراحی مغز، مراقبت از زخم، پیشگیری از تشنج و شناخت علائم هشدار بخش اصلی بهبودی است.
مسیر بیمار ترومایی در بیمارستان: برای خانواده
در مرکز تروما، تیم درمان در دقایق اول چند کار را همزمان انجام می‌دهد. دانستن این مسیر به خانواده کمک می‌کند اضطراب کمتری داشته باشند و بهتر همکاری کنند.
مصرف ایمن مسکن‌های اپیوئیدی بعد از ترخیص
اگر با اپیوئید ترخیص می‌شوید، کمترین دوز، کوتاه‌ترین مدت و نگهداری امن اصل است.
ناشتایی پیش از بیهوشی
معده خالی خطر ورود محتوای معده به ریه (آسپیراسیون) را کم می‌کند. ناشتایی اضافی هم زیان‌آور است؛ دستور دقیق را رعایت کنید.
واکنش‌های روانی بعد از حادثه و استرس پس از سانحه
بعد از تصادف یا حادثه شدید، ترس، کابوس، بی‌خوابی و یادآوری ناخواسته شایع و در بیشتر افراد گذراست. اگر طولانی شد، کمک بگیرید.
COPD و تنگی نفس مزمن
COPD قابل درمان و کنترل است؛ ترک سیگار، استفاده درست از اسپری و تمرین تنفس بهترین اقدامات است.
آسم: طرح اقدام و اسپری
با شناخت محرک‌ها و داشتن طرح اقدام کتبی می‌توان حملات آسم را مهار کرد.
احیای قلبی‌ریوی با دست (Hands-Only CPR)
اگر فردی ناگهان بیهوش شد و نفس نمی‌کشد یا نفس غیرطبیعی دارد، فوراً ۱۱۵ و ماساژ قلبی را آغاز کنید.
انسولین و کاهش قند خون
انسولین جان‌بخش است ولی اگر درست مصرف نشود قند را بیش از حد پایین می‌آورد. تشخیص و درمان فوری افت قند ضروری است.
خفگی با جسم خارجی
اگر فرد نمی‌تواند حرف بزند یا سرفه کند و دست به گلو می‌برد، خفگی کامل است و فوراً مداخله لازم است.
خواب بهتر در بستری و بعد از ترخیص
خواب کافی به ترمیم بدن، کنترل درد و سلامت روان کمک می‌کند. در بیمارستان تعدیل محیط و روال مهم است.
خونریزی دستگاه گوارش
استفراغ خونی یا مدفوع سیاه نیاز به ارزیابی فوری دارد.
دیابت: اصول زندگی روزمره
دیابت قابل کنترل است. تغذیه، تحرک، دارو، پایش قند و مراقبت از پا اساس درمان است.
ذات‌الریه: بهبودی و پیشگیری
ذات‌الریه عفونت ریه است که با درمان، استراحت و مایعات بهبود می‌یابد؛ پیشگیری از آن در بیماران ترومایی اهمیت ویژه دارد.
سکته قلبی و درد قفسه سینه
درد قفسه سینه را جدی بگیرید: هر دقیقه تأخیر یعنی از دست رفتن بخشی از عضله قلب.
سکته مغزی: علائم BE-FAST و اقدام فوری
در سکته مغزی «زمان = مغز». هر دقیقه میلیون‌ها سلول مغزی از بین می‌روند؛ شناخت سریع و تماس فوری زندگی را نجات می‌دهد.
فشار خون بالا: کنترل و اندازه‌گیری
فشار خون بالا اغلب بی‌علامت است ولی عامل مهم سکته مغزی، قلبی و کلیوی است. اندازه‌گیری و مصرف منظم دارو کلید کنترل است.
مراقبت از پا در دیابت
کم‌حسی پا در دیابت باعث زخم‌های بی‌درد می‌شود که ممکن است به قطع عضو برسد. بازرسی روزانه، جلوگیری مؤثر است.
نارسایی قلبی: خودمراقبتی
با وزن‌کشی روزانه، رژیم کم‌نمک، مصرف منظم دارو و آگاهی از علائم هشدار می‌توان از بستری مجدد جلوگیری کرد.
نارسایی کلیه و همودیالیز
در نارسایی کلیه رعایت رژیم، محدودیت مایع و مراقبت از دسترسی عروقی، کیفیت و طول عمر را بالا می‌برد.